>ČASOPIS PRO MODERNÍ FILOLOGII 2025 (107) 1
Czech and Polish Modal Expressions. On the Material of InterCorp
ABSTRACT (en)
The article focuses on the description of the Polish modal expressions trzeba, należy, nie trzeba, nie należy and their Czech counterparts, based on the material of InterCorp. The most frequently used Czech counterparts of these expressions were found to be: muset, být třeba, mít. In the second part of the article, are-conceptualization was undertaken of należy and trzeba and their most frequent Czech counterparts (muset, být třeba, mít). Semantic asymmetry was present, but the same Polish expressions were found amongst the most frequent re-cycled counterparts. The article shows the importance of confrontative research for translation and glottodidactics.
KEYWORDS (cz)
modalita, modální výrazy, překlad, glottodidaktika, paralelní korpusy
KEYWORDS (en)
modality, modal expressions, translation, glottodidactics, parallel corpora
DOI
https://doi.org/10.14712/23366591.2025.1.4
LITERATURE
Adamec, P. (1973): Tři roviny modálnosti a jejich vztah k aktuálnímu členĕní. In: Otázky slovanské syntaxe III. Brno: Universita J. E. Purkyně, s. 141–147.
Auwera, J. van der — Schalley, E. — Nuyts, J. (2005): Epistemic possibility in a Slavonic parallel corpus — a pilot study. In: B. Hansen — P. Karlík (eds.): Modality in Slavonic Languages. New Perspectives. München: Verlag Otto Sagner, s. 201–217.
Bauer, J. — Grepl, M. (1972): Skladba spisovné češtiny. Praha: SPN.
Blaszczyk, I. — Karlík, P. (2017): MODALITA. In: P. Karlík — M. Nekula — J. Pleskalová (eds.): CzechEncy — Nový encyklopedický slovník češtiny. https://www.czechency.org/slovnik/MODALITA (cit. 8. 2. 2025).
Boniecka, B. (1976): O pojęciu modalności (przegląd problemów badawczych). Język Polski, LVI, 2, s. 99–110.
Bralczyk, J. (1978): O leksykalnych wykładnikach prawdziwościowej oceny sądów. Katowice: Uniwersytet Śląski.
Czapiga, Z. (2006): Rosyjskie operatory metatekstowe i ich polskie odpowiedniki. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego.
Danielewiczowa, M. (2002): Wiedza i niewiedza: studium polskich czasowników epistemicznych. Warszawa: Uniwersytet Warszawski, Katedra Lingwistyki Formalnej.
Dudek-Waligóra, G. (2017): Modalność epistemiczna w strategii argumentacyjnej na materiale tekstów reprezentujących współczesny rosyjski dyskurs polityczny. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Ďurovič, Ľ. (1956): Modaľnosť. Lexikálno syntaktické vyjadrovanie modálnych a hodnotiacich vzťahov v slovenčine a ruštine. Bratislava: Slovenská akadémia vied.
Genew-Puhalewa, I. — Kaczmarska, E. (2020): Българските преводни еквиваленти на чешките фрази с дативна валентност в паралелния корпус InterCorp. Prace Filologiczne, 75, 1, s. 149–159.
Grepl, M. — Karlík, P. (1998): Skladba češtiny. Olomouc: Votobia.
Grepl, M. — Šimík, R. (2017): EPISTEMICKÁ MODALITA. In: P. Karlík — M. Nekula — J. Pleskalová (eds.): CzechEncy — Nový encyklopedický slovník češtiny. https://www.czechency.org/slovnik/ EPIST%C3%89MICK%C3%81%20MODALITA (cit. 9. 2. 2025).
Grzegorczykowa, R. (1995): Wprowadzenie do semantyki językoznawczej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Habrajska, G. (2005): Nakłanianie, perswazja, manipulacja językowa. Acta Uniwersitas Lodziensis. Folia Litteraria Polonica, 7, s. 91–126.
Hansen, B. (1998): Powstanie i rozwój wyrazów modalnych. Poradnik Językowy, 1–2, s. 25–42.
Hansen, B. — Karlík, P. (eds.) (2005): Modality in Slavonic Languages. New Perspectives. München: Verlag Otto Sagner.
InterCorp v16ud: z www.korpus.cz; https://wiki.korpus.cz/doku.php/cnk:intercorp:verze16ud (cit. 8. 2. 2025).
Kaczmarska, E. (2012): Searching for equivalents on the basis of Czech — Polish parallel corpus (the case of the verb „zdát se“). In: П. Карагьозов et al. (eds.): Време и история в славянските езици, литератури и култури. Езикознание. София: Унив. изд. „Св. Климент Охридски“, s. 238–245.
Kaczmarska, E. (2019): Metody ustalania ekwiwalentów czasowników wyrażających stany emocjonalne w przekładzie czesko-polskim na materiale z korpusu równoległego InterCorp. Warszawa: Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego.
Kaczmarska, E. (2021): InterCorp i Treq jako narzędzia ułatwiające wyszukiwanie ekwiwalentów. In: J. L. Banasiak — A. Kiklewicz — J. Mazurkiewicz-Sułkowska (eds.): Języki słowiańskie dziś: w kręgu kategorii, struktur i procesów. Warszawa — Łódź: Instytut Slawistyki PAN — Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, s. 175–194.
Kaczmarska, E. — Stefaniak, M. — Susfał, J. (2011): O „bezpiecznej” prawdzie w tabloidach polskich i czeskich. Oblicza Komunikacji, 4, s. 217–229.
Kaczmarska-Zglejszewska, E. (2023): InterCorp a Treq jako nástroje usnadňující vyhledávání ekvivalentů (na obranu InterCorpu a Trequ). Korpus — Gramatika — Axiologie, 28, s. 3–21.
Lewandowska-Tomaszczyk, B. (1996): Depth of negation — a cognitive semantic study. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Lewandowska-Tomaszczyk, B. (2010a): Nowe spojrzenie na przekład: podobieństwo, granice ekwiwalencji i rekonceptualizacja. Lingwistyka Stosowana, 3, s. 9–31.
Lewandowska-Tomaszczyk, B. (2010b): Re-conceptualization and the emergence of discourse meaning as a theory of translation. In: B. Lewandowska-Tomaszczyk — M. Thelen (eds.): Meaning in Translation. Frankfurt am Main: Peter Lang, s. 105–147.
Lyons, J. (1989): Semantyka, 2. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Meyer, R. (2005): The Regensburg Diachronic Corpus of Russian: A new source for linguistic research (not only) on modality. In: B. Hansen — P. Karlík (eds.): Modality in Slavonic Languages. New Perspectives. München: Verlag Otto Sagner, s. 315–336.
Montusiewicz, P. (2022): Modalność deontyczna w tekście prawnym. Próba analizy porównawczej na przykładzie konstrukcji z czasownikiem modalnym shall + bezokolicznik w angielskiej wersji Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka i jej odpowiedników w wersji niemieckiej, niderlandzkiej. Forum Lingwistyczne, s. 1–16.
Nowak-Michalska, J. (2012): Modalność deontyczna w języku prawnym na przykładzie polskiego i hiszpańskiego kodeksu cywilnego. Poznań: Wydawnictwo Rys.
OSS (1973): Otázky slovanské syntaxe III. Brno: Universita J. E. Purkyně.
Panevová, J. — Benešová, E. — Sgall, P. (1982): Čas a modalita v češtině. Praha: Univerzita Karlova.
Polański, K. (ed.) (1999): Encyklopedia językoznawstwa ogólnego. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Puk, M. (2013): Rosyjski wykładnik modalności epistemicznej очевидно i jego polskie oraz angielskie odpowiedniki. Przegląd Rusycystyczny, 1 (141), s. 116–132.
Pułaczewska, H. (2005): Modality in proposals. A contrastive study in spoken interaction. In: B. Hansen — P. Karlík (eds.): Modality in Slavonic Languages. New Perspectives. München: Verlag Otto Sagner, s. 339–350.
Rejzek, J. (2001): Český etymologický slovník. Praha: Leda.
Roszko, R. (1993): Wykładniki modalności imperceptywnej w języku polskim i litewskim. Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy — Instytut Slawistyki PAN.
Rytel, D. (1982): Leksykalne środki wyrażania modalności w języku czeskim i polskim. Wrocław etc.: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo PAN.
Svoboda, K. (1973): O gramatické modálnosti se zřetelem k souvĕtí. In: Otázky slovanské syntaxe III. Brno: Universita J. E. Purkyně, s. 233–241.
Tabakowska, E. (1991): Przekład i obrazowanie. Arka, 34, s. 52–61.
Weiss, D. (2005): Возможность и необходимость в советском «новоязе». In: B. Hansen — P. Karlík (eds.): Modality in Slavonic Languages. New Perspectives. München: Verlag Otto Sagner, s. 339–350.
Wróbel, H. (1991): O modalności. Język Polski, LXXI, s. 260–270.
WSJP: Wielki słownik języka polskiego. https://wsjp.pl/ (cit. 6. 2. 2025).
Ziarno, M. (2002/2003): O budowaniu tekstu prawdziwościowo bezpiecznego, tj. o wykładnikach imperceptywności i modalności hipotetycznej w języku prasy polskiej. Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej, 38, s. 71–86.
